جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
125
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
نسبت به سال قبل پيشبينى كرده است كه جمعا براى هزينه راهآهن و كشتىرانى در آن سال 682 ، 407 ليره خواهد شد و از آن پس هم شنيدهام كه اضافه هزينه بيشترى در حدود 000 ، 29 ليره براى سال 1890 در پيش خواهد بود « 1 » . حملونقل كالا - يك موضوع قابل شك نيست كه مقدار حملونقل كالا در اين خط سريعا رو به افزايش است و بازهم بيشتر از اين خواهد شد . وزن اجناسى كه در سال 1889 بوسيله راهآهن ماوراء بحر خزر حملونقل شده جمعا 880 ، 741 ، 21 پوت يا 675 ، 350 تن بود كه در جزو آن محصولات بومى و مواد خام آسياى مركزى 081 ، 069 ، 9 پوت يا 275 ، 146 تن بوده در همين سال ارزش فرآوردههاى صنعتى و قند كه با راهآهن به ماوراء بحر خزر و بخارا و تركستان رسيده 94 درصد بيش از سال 1888 بوده و حال آنكه قيمت صادرات آسياى مركزى به روسيه كه شامل پنبه و پشم و ابريشم و خشكهبار و غلات بوده 127 درصد ترقى نموده است . از اجناسى كه فعلا صادر مىشود جالبتوجهترين و تا اين تاريخ از لحاظ مقدار افزايش روزافزون صادرات پنبه از كشتزارهايى است كه در آسيا پيوسته در حال توسعه است . در سال 1888 معادل 274 ، 213 ، 1 پوت يا 655 ، 19 تن « 2 » در 1889 معادل 000 ، 200 ، 2 پوت يا 484 ، 35 تن مىباشد . در ژانويه 1890 برابر 760 ، 252 پوت يا 077 ، 4 تن ( كه 229 ، 193 پوت يا 116 ، 3 تن از آنجا صادر شده بود ) . اين ارقام نشان ميدهد كه افزايش ماهانه آن از سال پيش بيشتر شده است هرچند كه هنوز بپايه انتظار اطمينانآميز ژنرال اننكف نرسيده است كه به اين جانب اظهار داشته بود كه سالانه جمعا چهار ميليون پوت خواهد شد ، ولى خبر دادند كه در ماه ژوئن بيش از يك ربع ميليون پوت پنبه در بندر اوزونآدا افتاده بود تا امكان حمل آن پيش آيد و راهآهن هرروز بيست هزار پوت جديد ميرسانيد .
--> ( 1 ) - ولى در فوريهء 1891 روزنامهء نووورميا اضافه درآمدى معادل 610 ، 323 ليره وانمود كرد كه تصور آن از لحاظ نويسنده دور از امكان است . ( 2 ) - قبل از ساختمان راهآهن ماوراء بحر خزر جمع صادرات سالانهء پنبه از آسياى مركزى به روسيهء اروپائى بوسيلهء كاروان از طريق اورنبورگ 9680 تن بود .